دانشگاه شهید بهشتی
ورود  English
اذان ظهر به افق تهران: 11:49:53

یادداشت ویژه از دکتر فاطمه مهری به مناسبت روز گرامیداشت حافظ

تاریخ انتشار: 1397/07/21 07:34 ق.ظ
دکتر فاطمه مهری
عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید بهشتی
بیستم مهرماه را روز حافظ نامیده‌اند، زیرا ایرانیان مانند هر ملت دیگری، هویت خود را از مظاهر فرهنگی پیشین خود می‌گیرند و خویشتن را با این نمودها می‌سنجند و می‌نمایانند. برای ایرانیان، دست‌کم در دوران ما، حافظ یکی از مهم‌ترین این نمودها و نمادهای فرهنگی است. حتی در روزگاری که نقش و نمود آثاری چون شاهنامۀ سترگ فردوسی و نظم و نثر دل‌انگیز سعدی در زندگی روزمرۀ عامۀ ایرانیان کمتر به چشم می‌خورد، حافظ همچنان از مسیرهای متفاوت به حضور خود ادامه می‌دهد؛ نه تنها نزد ادیبان و ادب‌شناسان به عنوان یکی از عالی‌ترین غزل‌سرایان فارسی شناخته شده و در محافل درسی و دانشگاهی خوانده و آموخته می‌شود، که ورق اشعارش را در گذرگاه‌ها می‌فروشند، غزلیاتش در رسانه‌های فراگیر خوانده می‌شود، دیوانِ لسان‌الغیبش به نیّت تفأل در شب‌های یلدا دست به دست می‌شود و ابیاتش را روی رسیدهای خرید و فیش‌های بانکی نقل می‌کنند.
ایرانیان که همواره شعردوستی و شعرشناسی را از ویژگی‌های خود دانسته‌اند، گویا در روزگار اخیر حافظ را هرچه بیشتر به عنوان نمونه و نمود این هنر به زندگی خود وارد ساخته‌اند. با این همه، محبوبیت و رواج شعر حافظ محصول عصر ما نیست. او به فاصله‌ی کمی از دوران حیاتش به یکی از سرآمدان سخن فارسی بدل شده است، سده‌هاست که اشعارش در سراسر ایران و منطقه خوانده می‌شود و سیه‌چشمان کشمیری و ترکان سمرقندی نیز از جام اشعار او سرمست می‌شوند. در روزگار ما، شعر او به زبان فارسی به سراسر جهان سفر کرده و با ترجمه به زبان‌های دیگر، بر گستره‌ی جغرافیایی مخاطبانش افزوده شده است.
یکی از جالب‌ترین وجوه چهرۀ حافظ ابهامی است که سراسر این نماد فرهنگی را فروپوشانده: زندگی حافظ چندان شناخته‌شده نیست، زمانه‌ی او یکی از ناشناس‌ترین اعصار تاریخی ایران است، نسخه یا نسخ قطعی و کاملی از دیوانش وجود ندارد، زمان و دلیل سرایش بسیاری از اشعارش روشن نیست. از سوی دیگر، زبان پر از کنایه و ایهام او راه را بر تفاسیر گوناگون باز می‌گذارد. حافظ حرف و چهرۀ خود را میان اشعارش گم می‌کند. از اینکه احکام یکسر متناقضی بدهد، یا ایهام‌هایی بسازد که دو معنای کاملاً متضاد را برسانند، پروایی ندارد. چنین است که ما هیچ گاه نمی‌توانیم به قطعیت حکم کنیم که حافظ جبری است یا اختیارگرا، عقل‌گراست یا ضدعقل، عارف واصل است یا رند فارغ، زاهد است یا می‌گسار، اخلاق‌گراست یا اخلاق‌گریز، متملق است یا سرکش و عاصی. همچنین نمی‌دانیم زمانی که شعر می‌گفته پیر بوده یا جوان، شاد بوده یا غم‌زده، امیدوار بوده یا مأیوس، مقرب بوده یا مغضوب. و گویا هدف او باقی ماندن در پردۀ همین ابهام است. با این همه ابهام و ایهام، شعر حافظ توانسته با اسرار درونی فارسی‌زبانان بسیاری رابطه برقرار کند، نیّات و حالات آنان را بهتر از خودشان بیان کند و به ایشان نشان دهد رموز دقیقه‌ای که در آن هستند، چیست.
یکی از آن چیزها که چهرۀ حافظ را رازآمیز و حیرت‌انگیز می‌سازد، همین تعارض پیچیدۀ فرهنگی است. اینکه چهره‌ای تا این حد مبهم و مرموز که خود را از سر عمد پنهان می‌کند، مایۀ تعیین و تثبیت هویت یک ملت است، و بیانی تا این اندازه مبهم گویای صادق اسرار درونی آنهاست.  
Sorosh-Icon
کلید واژه ها:
منبع خبر روابط عمومي
تعداد مشاهده: 239
 

Shahid Beheshti University,دانشگاه شهید بهشتی

دانشگاه شهید بهشتی